Istorija

 

 

GRAMATA O OKRUŽNOM SUDU U BANJALUCI  

 

1494-1878.godine

 

Banjaluka, prvi put se spominje 1494.godine. Nema potvrdnih podataka o sudstvu u vrijeme bosanske samostalnosti. Banjaluka je mjesto gdje su se sukobljavali politički, vjerski i ekonomski interesi istoka i zapada, a zbog neprosvećenosti u ovim krajevima nikad se nije primjenjivalo rimsko pravo, a ni Dušanov zakonik iz susjedne Srbije. Sporovi su se rješavali primjenom običajnog prava i sudio je sud dobrih ljudi, a kod teških djela važilo je pravo jačeg, odnosno lukavijeg.

Dolaskom turske vlasti 1528. godine stanje se nije bitno izmjenilo. Turci su bili ratnički narod i nisu bili vješti organizatori državne uprave. Tačnih podataka o broju stanovnika nema, žene se nisu popisivale, iako su postojali podaci o popisu oni su nepouzdani. U to doba naseobine su se dijelile na gradove. Većina gradova je imala svoje tvrđave i džemate,  kotare – opštine i sela – mahale. Uprava grada je bila povjerena kapetanu.

Primjenjivalo se šerijatsko pravo.

  

Period 1878 do 1918. godine   

 

Bosnu i Hercegovinu su 1878. godine, okupirale snage Austrougarske vojske. Službenici turske uprave napuštali su svoje položaje i bježali u Tursku. Austrougarski oficiri su zauzimali položaje upravnika i sudija. Austrougarska vlast je bila nezadovljna postojećim stanjem i uvodila je državnu organizaciju, po uzoru na druge evrpske države. Prije donošenja zakona anketirali su stanovništvo i propise postepeno prilagođavali svim konfesijama, kodifikovali zakone, izvršili precizan popis stanovništva, uveli kontrolu prehrambenih proizvoda, veterinarstva, zdravstva, školstva i tako 1881. godine osnovali OKRUŽNI SUD U BANJOJ LUCI. Mjesna nadležnost tog suda je pokrivala: Seoski kotar Banjaluka, Gradski kotar Banjaluka, Derventu, Bosansku Dubicu, Bosansku Gradišku, Bosanski Novi, Kotor Varoš, Prijedor, Prnjavor i Tešanj. Okružni sud je vodio prvostepene postupke u krivičnim i građanskim stvarima i odlučivao o žalbama na odluke sreskih sudova. Drugostepeni sud za Okružni sud u Banjaluci bio je Vrhovni zemaljski sud za BiH u Sarajevu. Okružni sud u Banjaluci je nakon formiranja imao osam zaposlenih. Prilikom zapošljavanja svi su polagali zakletvu Njegovom veličanstvu Vladaocu i Gospodinu Josifu Prvome, Caru Austrijskom, kralju Češkom i apostolskom kralju Ugarskom, pred predsjednikom suda u prisustvu svjedoka.

Kako u gradu nije bilo adekvatne zgrade, iznajmljena je kuća gazde Babića, gdje je smješten prvi Okružni sud u Banjaluci 1881. godine i ostao do 1889.godine. Od 1889.godine Okružni sud u Banjaluci preselio je u veću kuću Ragib-bega Džinića. gdje je poslovao do 1896. godine, kad je izgrađena nova velelepna zgrada Okružnog suda Banjaluka.

 

 

sud1896

 

 

1918 – 1941. godine

 

Po zakonu o uredjenju redovnih sudova za Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenca postojali su sljedeći redovni sudovi: sreski, okružni, trgovački, apelacioni i Kasacioni sud. Za cijelu Kraljevinu postojao je jedan Kasacioni sud sa sjedištem u Zagrebu i sedam apelacionih sudova sa sjedištem u Beogradu, Zagrebu, Novom Sadu, Skoplju, Ljubljani, Splitu, Cetinju i Sarajevu. Sarajevski Apelacioni sud je bio drugostepeni za okružne sudove Banjaluka, Bihać, Mostar, Sarajevo, Travnik i Tuzlu. Okružni sud Banjaluka je bio mjesno nadležan za sreske sudove Banjaluka (za grad i srez), Derventa, Bosanska Dubica, Bosanska Gradiška, Bosanski Novi, Kotor Varoš, Prijedor, Kozarac, Prnjavor, Tešanj, Bosanski Brod, Sresku ispostavu Bosanska Kostajnica i za opštinu Grdanovac. Okružni sud je vodio prvostepene postupke u građanskim i krivičnim stvarima, koji su bili zakonom propisani, donosio drugostepene odluke po žalbama na odluke sreskih sudova i vodio stečajne postupke. Sudije je imenovao kralj Kraljevine SHS, na prijedlog ministra pravde. Po zakonu, sudija je morao biti stariji od 26 godina, da je kao redovni slušalac završio pravni fakultet, položio sudijski ili advokatski ispit i da je ispunjavao zakonske uslove za državnu službu. Sudije su polagali zakletvu kralju Kraljevine SHS, obučeni u službene haljine koje su nosili na svim raspravama i pretresima. Sudilo se u vijeću. Žene nisu mogle biti birane za sudiju. Broj zaposlenih 1930. godine je bio 30, a 1940. godine, 40.

 

Predsjednici Okružnog suda u Banjaluci, u ovom periodu  su bili Emil Navratil,  Milosav Putnik i Jovan Starović.

 

1941 – 1945. godine

 

U drugom svjetskom ratu 1941. godine Sile osovine su okupirale BiH i pripojile Nezavisnoj državi Hrvatskoj. NDH Ministarstvo pravosuđa i bogoštovlja promijenilo je naziv Okružnog suda u Banjaluci u Sudbeni stol Banjaluka.

Predsjednik sudbenog stola 1941. godine bio je Ferdo Stilinović.  

 

 

1945 – 2009.godine

 

Zakonom o uređenju narodnih sudova 1945.godine, određena je nadležnost redovnih sudova: sreski, okružni, republički vrhovni sudovi narodnih republika, Vrhovni sud Vojvodine i Savezni sud DFRJ.

Nadležnost okružnih sudova je da vrše nadzor na područnim sreskim sudovima,  rješavanje u prvom stepenu krivičnim stvarima za teža krivična djela i u građanskim stvarima: imovinsko pravne sporove u kojima je tužena ustanova ili preduzeće, bračne sporove i sporove o rudničkim i pomorskim pravima, te po žalbama na odluke sreskih sudova. Sudije su sudile pojedinačno i u vijećima. Predsjednika suda i sudije su birali skupštine okružnih narodnih odbora na vrijeme od 5 godina. Presude su se donosile u ime naroda.

Zakonom o sudovima od 1954.godine, sudije vrhovnih sudova Republika i okružnih sudova birani su na prijedlog Izvršnog vijeća ili određenog broja poslanika Narodne skupštine republika. Teritorijalna nadležnost Okružnog suda Banjaluka je bila za područje sreskih sudova Banjaluka, Bosanska Gradiška i Kotor Varoš, a 1958. godine proširena i na teritoriju Prnjavora i Srpca.

Ukazom od 07.04.1965. godine je proglašen Zakon o osnivanju, ukidanju, području i sjedištu sudova. Ukinuti su svi sreski sudovi i preimenovani u opštinske sudove. Okružni sud Prijedor je pripojen Okružnom sudu Banjaluka. Određena je nadležnost Okružnog suda Banjaluka za područje Opštinskog suda Banjaluka, Bosanske Gradiška, Bosanske Dubica, Bosanski Novi, Bugojno, Glamoč, Jajce, Ključ, Kotor Varoš, Mrkonjić Grad, Prnjavor, Prijedor, Sanski Most i Srbac.

Kako je postojeća zgrada suda postala neuslovna, 1967.godine je izgrađena i kasnije useljena nova zagrada u kojoj se Sud i danas nalazi. 

  

 

Zakonom o redovnim sudovima 1986. godine, od 01.01.1987. godine do 31.12.1996. godine, bio je promjenjen naziv Okružni sud u Viši sud Banjaluka. Ovim zakonom nije se mijenjala bitno ni stvarna ni mjesna nadležnost suda, samo je Osnovni sud u Bugojnu, koji je do tad bio pod jurisdikcijom Okružnog suda Banjaluka, pripojen Okružnom sudu Zenica.

 

Zakonom o sudovima i sudskoj službi 2000. godine, koji je donijela Narodna Skupština Republike Srpske, osnovani su: osnovni, okružni i Vrhovni sud Republike Srpske.

Zakonom o sudovima Republike Srpske, donesenim 2004. godine, određena je mjesna nadležnost Okružnog suda Banjaluka za područja osnovnih sudova: Banjaluka, Gradiška, Kotor Varoš, Prijedor, Prnjavor, Novi Grad i Mrkonjić Grad.

Stvarna nadležnost ovog Suda je  u provostepenom postupku za krivična djela za koja je u kaznenom zakonu predviđena kazna zatvora preko 10 godina ili dugotrajni zatvor, da postupa u toku istrage i nakon podizanja optužnice u skladu sa zakonom, da sudi za krivična djela za koja je Sud BiH prenio nadležnost na okružne sudove, da odlučuje u upravnim sporovima, rješava sukob nadležnosti na svom području, odlučuje o vanrednim pravnim lijekovima i po žalbama protiv odluka prvostepenih sudova. Imenovanje, razrješenje i broj sudija u Republici Srpskoj  utvrđuje Visoki sudski i tužilački savjet Bosne i Hercegovine. Sudije polažu zakletvu pred predsjednikom Visokog sudskog i tužilačkog savjeta Bosne i Hercegovine. Sudije prilikom suđenja i objavljivanja odluka nose sudijske toge. Presude se donose u ime Republike Srpske.

Okružni sud u Banjaluci je imao snažan uticaj na usavršavanje mladih pravnika – sudijskih pripravnika, koji su stasali u veoma dobre i stručne nosioce pravosudnih funkcija u svim instancama.

 

Predsjednici Okružnog suda Banjaluka u ovom periodu su bili: Rajko Polovina, Đuro Sabljić, Mirko Ivezić, Njegoslav Milić, Jovo Rosić, Branislav Kosić v.d. Nenad Balaban, Milorad Novković i Marija Aničić – Zgonjanin.